Gelecek yıl devreye alınması beklenen yeni Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES) ile birlikte emeklilik yaşının 60'a çekileceği öğrenildi.
Bireysel Emeklilik Sistemi’nde (BES) çalışanların, iÅŸverenleri tarafından BES'e dahil edilmesine imkan tanıyan otomatik katılım sistemi, 2017 yılında baÅŸlamıştı. Buna göre, tüm çalışanların maaÅŸlarından yüzde 3 kesilerek, BES'e aktarılıyor çalışan isterse sistemde kalarak, tasarruf ediyor; istemezse de sistemden ayrılıyor.
Sözcü’de yer alan habere göre TES, emeklilikte oluÅŸacak gelir kaybını telafi edecek, çalışma dönemindeki yaÅŸam standartlarını korumayı saÄŸlayacak ek emeklilik gelirinin oluÅŸmasını ve hane halkı tasarruflarının artırılmasını amaçlayan bir sistem olarak kurgulandı.
TES, çalışan, iÅŸveren ve devlet tarafından, çalışanın bireysel hesabına yapılacak nakdi katkıların emeklilik yatırım fonlarında yatırıma yönlendirileceÄŸi ve bu fonların seçiminin ve birikimlerin fonlar arasındaki dağılımının çalışan tarafından yapılacağı bir ikinci basamak emeklilik sistemi olarak planlandı.
DÄ°LEYEN KİŞİ TES’E GEÇÄ°Åž YAPABÄ°LECEK
Kamuoyuna konuyla ilgili daha önce yansıyan sistem çalışmalarına göre kapsam dahilindeki tüm çalışanlar karma TES’e dahil olacak, sonra dileyen kiÅŸi isteÄŸe baÄŸlı TES’e geçiÅŸ yapabilecek. Kanunun yürürlüÄŸe girmesiyle tüm çalışanların kıdem tazminatına tabi geçmiÅŸ döneme iliÅŸkin hakları aynı ÅŸekilde korunacak. Çalışanın bu tarihten önceki çalışma sürelerine iliÅŸkin kıdem tazminatına iliÅŸkin hakları güvenceye alınarak karma TES’e geçiÅŸ yapılacak. Kıdem tazminatını hak edecek ÅŸekilde iÅŸten ayrılan çalışan, geçmiÅŸ kıdem tazminatını alabilecek, ayrıca yeni sisteme bir aktarım yapılmayacak.
Kıdem tazminatı sisteminde brüt ücretinin yüzde 8,33’ünü kıdem tazminatı olarak alan iÅŸçi, karma TES’te yüzde 5,33’ü kıdem tazminatı, yüzde 3’ü iÅŸveren katkısı olmak üzere toplamda yüzde 8,33’lük hakka sahip olacak. Yüzde 3’lük iÅŸveren katkısı bireysel fon hesabında toplanacak.
Mevcut durumda çalışan istifa ettiÄŸinde yüzde 8,33’lük kıdem hakkının tümü yanarken, karma TES’te bireysel fon hesabındaki yüzde 3’lük hakkı saklı kalacak. Çalışanların karma TES’e geçmeden önceki kıdem tazminatı hakkı da saklı olacağından herhangi bir hak kaybı söz konusu olmayacak.
Ä°steÄŸe baÄŸlı TES kapsamında bireysel fon hesabında biriken tutar, çalışanın bazı istisnalar dışında her durumda ve aynı iÅŸ yerinde 1 yıldan fazla çalışması kaydıyla iÅŸten kendisi ayrılması koÅŸullarında da kazanılmış hakkı olacak.
ÇALIÅžANIN DURUMU NE OLACAK?
Çalışan haklı fesih sebebi dışında iÅŸten çıkarılır veya istifa ederse bireysel fon hesabında çalıştığı son firmadaki dönemine ait biriken tutarı aynen korunacak.
Çalışma süresi bir yıldan fazla ise iÅŸ veya hizmet akdi ahlak ve iyi niyet kurallarına uyulmadığı hallerde feshedilen çalışanın, son firmasındaki çalışma süresi için oluÅŸan iÅŸveren katkı payı ve devlet katkısının fonda biriken tutarının yüzde 50’si bireysel fon hesabında korunurken yüzde 50’si TES sigorta hesabına aktarılacak. Bu tutar, varsa hukuki süreç kesinleÅŸene kadar çalışanın hesabında blokeli olarak bekletilecek.
Bir yıldan daha az sürede iÅŸ veya hizmet akdi feshedilen veya istifa ederek iÅŸten ayrılan çalışanın iÅŸveren katkı payı ve devlet katkısı TES sigorta hesabına aktarılacak ve bu tutar, varsa hukuki süreç kesinleÅŸinceye kadar çalışanın hesabında blokeli olarak tutulacak.
KATKI ORANLARI NASIL OLACAK?
Karma TES’te yüzde 5,33’lük kıdem hakkı ve yüzde 3 iÅŸveren katkısı alınırken, isteÄŸe baÄŸlı TES’te yüzde 4 iÅŸveren katkısının yanı sıra yüzde 1 (asgari prime esas kazanç üzerinden) devlet katkısı uygulanacak.
Sistemde çalışan katkısı, katkı payına esas aylık kazancı asgari ücret olan çalışanlar için yüzde 0,5, katkı payına esas aylık kazancı asgari ücretle asgari ücretin iki katına kadar olan çalışanlar için yüzde 1,5, katkı payına esas aylık kazancı asgari ücretin iki katından fazla olan çalışanlar için yüzde 2,5 olarak belirlendi. Çalışanın talepte bulunması halinde, çalışan katkı payı, katkı payına esas aylık kazancın yüzde 6’sına kadar artırılabilecek.
ÇALIÅžAN FON SEÇÄ°MÄ°NÄ° KENDÄ°SÄ° YAPACAK
Bireysel hesaplara devlet katkısı ödemesi nakit olarak yapılacak. Ödeme, çalışılan ve iÅŸveren ile çalışan katkı paylarının sisteme aktarıldığı ayı takip eden ayın sonuna kadar gerçekleÅŸtirilecek. Birikimler emeklilik yatırım fonları aracılığıyla deÄŸerlendirilecek. Çalışan fon seçimini kendisi yapacak, reel getiri buna göre oluÅŸacak.
Emeklilik ÅŸirketlerine prim alacaklarını sigorta ettirme zorunluluÄŸu getirilecek. Ayrıca ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzeri sebepler kapsamında iÅŸten çıkarılmış veya 1 yıldan az çalıştığı iÅŸ yerinden istifa ederek ayrılmış çalışanlara ait TES sigorta hesabına aktarılan tutarlar da sigorta amacıyla kullanılacak.
SÄ°STEMDEN ÇIKIÅž ÅžARTLARI NASIL OLACAK?
Ä°ÅŸçi eÄŸer bir yıldan az çalıştığı iÅŸinden istifa ederse yalnızca çalışan katkısı bireysel fon hesabında kalacak. Bir yıldan uzun süreli çalışılan iÅŸlerden istifa yoluyla ayrılma durumunda bireysel fon hesabına ödenen primler hiçbir iÅŸleme tabi tutulmadan kayıpsız ÅŸekilde hesapta yer almaya ve fonlarda nemalanmaya devam edecek. Çalışan, sistemden çıkış ÅŸartlarına baÄŸlı olarak kısmi çıkış veya emeklilik yaşında bunu alabilecek.
60 yaşını doldurmamış katılımcılara, talep edilmesi halinde, bir defaya mahsus olmak üzere evlilik, bir defaya mahsus olmak üzere iÅŸsiz kalınması, ilk konut edinimi ve ağır hastalık gibi sebeplerin her biri için, baÅŸvuru tarihindeki bireysel emeklilik hesabındaki birikim tutarının yüzde 10’unu ve çoklu yararlanım halinde kısmi çekiÅŸ hallerinin tamamı için her halükarda kısmi çıkış oranının yüzde 20’sini geçmemek üzere defaten ödeme yapılabilecek.
Cayma ve ayrılma hakkı bulundurmayan bu sistemden tamamen çıkış, emeklilik dönemi sona erdiÄŸinde, çalışanın ölümü veya maluliyet durumlarında olacak. Çalışan, emekli olduÄŸunda kendisine baÄŸlanacak aylık süresi bittiÄŸinde sistemden çıkmış olacak.
ÇALIÅžANIN BÄ°REYSEL FON HESABINDAKÄ° HAKKI SAKLI OLACAK
Çalışan bir gün bile çalışmış olsa bireysel fon hesabındaki hakkı saklı olacak. Ä°ÅŸveren tarafından iÅŸten çıkarılmış olsa bir günlük çalışması karşılığı TES katkısı hesabında duracak. KiÅŸi emekli olduÄŸunda hesabında biriken tutarın yüzde 25’ine kadar toplu ödeme alabilecek. Bireysel fon hesabında kalan tutar aylık olarak ödenecek.
TAMAMLAYICI EMEKLÄ°LÄ°K YAÅžI 60 OLARAK BELÄ°RLENDÄ°
TES ikinci basamak emeklilik sistemi olarak kurgulandı. Dolayısıyla Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kapsamındaki birinci sütun emeklilik sistemiyle ayrışıyor. Çalışan emeklilik yaşı geldiÄŸinde SGK’den emekli olacak, ayrıca 60 yaşına geldiÄŸinde TES kapsamında ikinci emekli aylığını alacak. KiÅŸi, iki emekli aylığını da herhangi bir kesinti, oransal azalma olmadan aynı anda alabilecek.
Tamamlayıcı emeklilik yaşı 60 olarak belirlendi fakat emekli olmak için herhangi bir süre ÅŸartı bulunmuyor. Çalışan adına ödenen katkılar kiÅŸinin bireysel fon hesabında yer aldığı için her çalışan emeklilik yaşını doldurduÄŸunda hesabındaki birikime hak kazanmış olacak. BaÅŸka bir deyiÅŸle 5 yıl çalışana da 30 yıl çalışana da 60 yaşını doldurduÄŸunda bireysel fon hesabındaki birikim kapsamında ödeme yapılacak. Kaynak: Sözcü
Etiketler
